Open brief aan de politiek over kilometerheffing

30 juli 2010

De verkiezingen zijn voorbij, de kaarten zijn geschud. Voordat jullie politici weer uit het straatbeeld verdwijnen en volledig onzichtbaar volgens jullie eigen regels de nieuwe regering bij elkaar ritselen, volgt hier een aanbeveling van een bevlogen techneut over een onderwerp waar al tientallen jaren nogal wat incompetentie is vertoond: de kilometerheffing.

De vorige systemen zijn volgens mij gesneuveld omdat eerst een technologie werd gekozen, daarna de problemen erbij werden gezocht die ermee konden worden opgelost, om daarna te eindigen met een opmerking dat het allemaal veel te duur werd en dat de Telegraaf het niet wilde, waarna het systeem met al zijn potenties met gejuich de ijskast in ging. Zo moet het dus niet.

Zorg nu eerst even dat jullie het erover eens worden welk probleem je wilt oplossen en leg dat vast in een wet, waar niet veel meer aan te rommelen valt. Laat daarna pas een klein systeemarchitectenteam nadenken over hoe het systeem eruit moet gaan zien om die wet in te voeren. Dat levert de systeemarchitectuur op. Die architecten moeten onafhankelijk van de industrie zijn omdat ze een systeem maken dat goed moet zijn voor ons, de burgers. Jullie moeten ze dus gewoon per uur betalen. Dat de industrie ook omzet wil genereren, doet in de architectuurfase niet ter zake. Daarna kan de industrie zijn haar implementaties van die architectuur aanbieden en invoeren en er geld mee verdienen.

Mijn voorstel? Besteed het eerste jaar aan het bepalen van de doelen en de randvoorwaarden voor het nieuwe betalen per kilometer. Welke zaken zijn belangrijk, welke wel handig en welke kunnen worden weggelaten. Zorg er ook voor dat je het eens bent over niet-functionele eisen als privacy, saboteerbaarheid, veiligheid, uitbreidbaarheid en onderhoudbaarheid. Zorg ervoor dat duidelijk is wat de verhouding mag zijn tussen kosten en baten. En leg dit vast in een wet die de huidige regering overleeft.

Besteed dan een jaar aan de systeemarchitectuur, die implementatieonafhankelijk moet zijn. De architectuur moet immers minstens twintig jaar mee; de implementatie moet vernieuwd kunnen worden zonder de architectuur (of de wet) te moeten veranderen. Die implementatie gaat toch niet zo lang mee, want zo werkt dat niet meer: na een jaar of vier is het systeem technisch hopeloos verouderd, maar de architectuur moet mee kunnen groeien.

Schrijf daarna een wedstrijd uit waar toeleveranciers het goedkoopste systeem kunnen aanbieden dat voldoet aan de architectuur. Het doet dan niet meer ter zake hoe aan die eisen wordt voldaan, als het maar goedkoop is en snel kan worden ingevoerd. Technische hoogstandjes zijn niet belangrijk. Als je het systeem kunt invoeren met een 386 die nog op diesel loopt, dan is dat wat mij betreft ook prima.

Besteed een jaar aan de voorbereiding van een incrementele invoering. Door het systeem eerst toe te passen op de knelpunten wordt het nut aangetoond voor ons, de gebruikers. Daarna verfijnen we de implementatie bij minder grote knelpunten tot de kosten hoger worden dan de baten voor de Nederlandse samenleving. Dan is het klaar, of de kosten moeten eerst omlaag.

Na vier jaar hebben we dan een systeem dat voor een klein deel is ingevoerd, maar wel al effectief is. De potentie om meer te willen en te kunnen, is dan duidelijk en de stappen die we moeten nemen, zijn minder groot. Naast grote partijen kunnen ook kleinere bedrijven meedoen in de implementatie, mits ze voldoen aan de architectuur van het systeem. Merk op dat het al een heel oud principe is om de architectuur en de implementatie te scheiden: in 1964 is het al door mijn leermeester Gerrit Blaauw toegepast in de IBM 360. Dat waren we dit millennium bijna weer vergeten.

Wim Hendriksen

Terug naar overzicht