Meeuwen

11 juni 2010

‘Het zijn net meeuwen. Ze komen krijsend via de voordeur binnen, schijten de hele boel onder en verlaten het pand met nog meer herrie via de achterdeur.’ De mening over consultants is op de werkvloer nogal uitgesproken. Meestal is hun aanwezigheid een teken van naderend onheil. Als de vaak nog jonge consultants, uniseks gekleed in donker kostuum of broekpak, hun laptop met toebehoren op karretjes de gebouwen in trekken, is zeker weer een reorganisatie op komst.

Hoe ze aan de informatie komen voor hun mooie rapporten is onduidelijk. In ieder geval zie je ze nooit op de verdiepingen met werkvolk. Nu heeft de ‘alibi-consultant’ niet veel extra informatie nodig. Zijn rol is het verschaffen van een alibi voor de bedrijfsleiding om de gewenste veranderingen door te voeren. Zijn taak bestaat uit het voorzien in de gewenste oplossingen van realistische problemen, netjes verpakt in een formeel rapport. Met dit advies op zak kan het management het personeel en de vakbonden overtuigen van de pijnlijke waarheid...

Van een heel ander slag is de ‘prediker-consultant’: de raadgever die elke vraag afbeeldt op zijn eigengemaakte oplossing voor alle sores op deze aarde. Hij introduceert nieuwe verplichte kost voor het middelmanagement, verpakt in een lijvig boekwerk dat hij als een bijbel de firma in draagt. ‘The one-minute manager’, ‘The 10-day MBA’, ‘Break all the rules’, ‘Discover your strengths’, u hoort ze allemaal te kennen! Zo belegt de consultant zijn boterham aan twee kanten: een dikke rekening voor de wijze raad en daarnaast een stevige omzet in de boekhandel. Als dergelijke adviseurs nodig zijn om de problemen de baas te worden, dan riekt dat toch vooral naar matig management.

Een consultant schept verwachtingen. Hij heeft relevante ervaring, hij kent de problemen en heeft een voortreffelijke staat van dienst. Dat meldt hij allemaal wel bij zijn introductie. Een handige consultant buit dit tijdelijke overwicht uit. Vaak is hij in werkelijkheid onbekend met de materie, maar gaande de klus leert hij het taalgebruik. Hij brengt adviezen uit die lezen als een horoscoop: er staat altijd wel iets in dat van toepassing is. Deze ‘waarzegger-consultant’ heeft altijd gelijk: als het goed gaat, dan komt dat door het advies. Gaat het fout, dan stond dat ook te lezen in het rapport.

Het legertje consultants groeide een factor drie in de laatste tien jaar, want steeds meer kennis beschouwen bedrijven niet als differentiërend. Maar dreigt de bedrijfsvoering daardoor niet te ontaarden in het samenbrengen van een gezelschap adviseurs? Van artiesten die een paar weken samen optrekken in het belang van het ene bedrijf om zich op te splitsen en elkaar bij de concurrentie weer te ontmoeten?

De rijksoverheid is een grote afnemer van consultancydiensten. Van 2004 tot 2007 verdubbelden de uitgaven hieraan tot 1,2 miljard euro. De staat betaalt jaarlijks vijftigduizend euro per medewerker in deze sector. En tel daar nog bij de schnabbels in ziekenhuizen, scholen, waterschappen, goededoelenfondsen, enzovoorts. Ambtenaren willen niet inhoudelijk bezig zijn, dat wordt hun in de bestuurskundeopleiding al afgeleerd. Verantwoordelijkheid en inhoud schuiven ze naar de consultant.

Deze houding creëert makkelijk loyaliteitsproblemen, want overheidsconsultants werken ook voor toeleverende bedrijven. Soms nemen ambtenaren met een expertise ontslag en laten zich als consultant inhuren door de vroegere collega’s. Het netto-uurloon van alle betrokkenen stijgt explosief: de een hoeft minder te doen, de ander ziet zijn inspanning beter beloond. Deze misstand leidt zeker nog tot een parlementaire enquête, als voldoende belastingbetalers zich bescheten voelen.

Marcel Pelgrom

Terug naar overzicht