Amandus Lundqvist, boegbeeld van de topsector High Tech Systemen en Materialen en voorzitter van Point-One, wil de volledige Nederlandse hightech onder één paraplu brengen. Daar is veel voor te zeggen.

Er zijn clubjes voor de automotivesector, voor embedded systemen en machinebouw, voor de lucht- en ruimtevaart en voor materialen. Er zijn clubjes die zich richten op de organisatie en afstemming van R&D, of juist meer op de business development en de promotie van de branche. Er zijn regionale en landelijke initiatieven, speciaal voor het mkb of voor alle bedrijven. Is dat niet een beetje te veel van het goede, vroeg Point-One-voorzitter Amandus Lundqvist zich half juni op de algemene ledenvergadering af. ‘Kunnen we dat niet beter regelen in een federatie?’

Niet lang geleden leek het erop dat hightech Nederland in ieder geval één club minder zou tellen: Point-One zelf. Het topsectorbeleid van minister Verhagen verruilde immers subsidie voor generieke R&D-ondersteuning, waarmee er voor een organisatie die in feite was opgericht om subsidies te verdelen weinig bestaansrecht leek over te blijven.

Amandus Lundqvist

Afgelopen januari kondigde het Point-One-bestuur echter aan voldoende aanknopingspunten te zien om door te gaan. Er lag nog toegevoegde waarde in een rol als spreekbuis voor de industrie en als facilitator van regionale, nationale en internationale R&D-samenwerking. De net aangetreden Lundqvist vroeg toen tot juni geduld om met concrete plannen te komen. Ongetwijfeld zouden die neerkomen op de facto integratie van Point-One als R&D-orgaan van de topsector Hightech Systemen en Materialen (HTSM).

Naar nu blijkt ziet Lundqvist, tevens boegbeeld van de HTSM-topsector, kans om een paar stappen verder te gaan. Hij stelt voor een federatieve vereniging op te richten, waarin alle bestaande clubs grotendeels zouden moeten opgaan – grotendeels, omdat gedeeltelijk behoud van identiteit nodig kan zijn. De koepel zou langs thema’s moeten worden georganiseerd, waarvoor de vijftien hightechroadmaps als leidraad kunnen dienen.

Het plan heeft de steun van de CEO’s Rick Clemmer (NXP), Frans van Houten (Philips) en Eric Meurice (ASML), vertelde Lundqvist. Ook FHI-voorzitter Eric van Schagen zou er positief tegenover staan en deelname van de Nevat zou voor de hand liggen. De FME zou de organisatorische basis moeten vormen.

Gefragmenteeerd

Het voorstel van Lundqvist, waar de ledenvergadering groen licht aan heeft gegeven om verder uit te werken, sluit goed aan bij een informeel advies van het Rathenau-instituut. In een blog schreven twee Rathenau-onderzoekers onlangs dat elk nieuw beleid voor onderzoek en wetenschap in Nederland allerlei regieclubs en andere organisaties heeft achtergelaten, wat sturing en coördinatie eerder hindert dan faciliteert. De vorming van Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) zou dan ook een prima gelegenheid zijn om korte metten te maken met de wildgroei, vinden de onderzoekers.

TKI’s geven vorm aan publiek-private samenwerking binnen het topsectorbeleid: bedrijven betalen mee aan onderzoek bij een kennisinstelling en de overheid doet er voor iedere euro vijfentwintig cent bovenop – voor het hele consortium, niet alleen de bedrijven. Het was de bedoeling van minister Verhagen dat er per topsector één TKI zou worden gevormd, maar wat blijkt? Veel topsectoren krijgen dat niet voor elkaar en willen meerdere TKI’s op poten zetten. De energiesector maakt het met zes stuks het bontst – een zeer schadelijk neveneffect van het topsectorbeleid, zeggen de Rathenau-onderzoekers.

De topsector HTSM houdt het keurig bij slechts één TKI, net als de voorgestelde federatie georganiseerd als een losse structuur van gemeenschappen, en zet nu een tandje bij om de overorganisatie in de branche aan te pakken.

Het staat bedrijven natuurlijk vrij zich te organiseren zoals hun goeddunkt, maar niet ten koste van efficiëntie en slagkracht. Voor overlappende beurzen als Het Instrument (FHI) en de Industriële Week (Feda) kun je nog zeggen dat concurrentie iedereen scherp houdt, maar vooral in de lobby- en beleidssfeer is het beter als de hightech de gelederen gesloten houdt. Heel voorzichtig steekt in Den Haag en media een hernieuwde waardering in techniek en industrie de kop op, en die moet zorgvuldig worden opgekweekt - dus niet worden vertrapt door legers lobbyisten die naar Den Haag marcheren met eigenlijk hetzelfde doel voor ogen. Van het topsectorbeleid is bekend dat het uit de koker van VNO-NCW komt; een sterke en eendrachtige eigen lobby had wellicht enkele voor heel Nederland schadelijke keuzes voor kennisinstellingen kunnen voorkomen.

Als de schadelijkheid van een gefragmenteerde sector niet overtuigt, dan toch praktische overwegingen. Want welke ondernemer is verguld met de tijd die hij kwijt is aan het aflopen van de vele bijeenkomsten die het min of meer verplichte lidmaatschap van tig organisaties met zich meebrengt?