Opensource architectuur

5 maart 2010

De huidige maatschappij is ondenkbaar zonder informatietechnologie; uitvindingen op dat gebied bepalen inmiddels onze samenleving. Welvaart is te danken aan het vergroten en delen van kennis. Het octrooisysteem laat dat op een directe manier zien. Als een bedrijf dat systeem gebruikt om een uitvinding (en dus kennis) te delen met de gemeenschap, dan krijgt het er het economisch voordeel voor terug dat anderen er een tijd geen gebruik van mogen maken. Daar worden beide partijen beter van. Met kennis onderscheidt een bedrijf zich van zijn concurrenten en stelt het een eigen deel van de markt veilig.

De opensourcewereld deelt kennis in de vorm van broncode. De houding erachter loopt uiteen van ‘hopelijk heb je er net zo veel plezier van als ikzelf’ tot ‘wie dit gebruikt, moet zelf ook zijn software delen’. Dit virale model staat  delen van kennis door bedrijven in de weg. Die zullen alleen gretig kennis consumeren en opensource als een kostenbesparing zien, maar ze geven geen kennis terug. Het is voor een bedrijf niet aantrekkelijk om de resultaten van duurbetaalde werknemers op een presenteerblaadje te overhandigen aan de concurrent. Dit effect wordt versterkt als de opensourcegemeenschap haar regels langs juridische weg wil opleggen.

Veel bedrijven staan het gebruik van software onder een virale licentie daarom niet toe en ontmoedigen zelfs het ontwikkelen van opensource, of dat nu in werktijd gebeurt of niet. De kans op het lekken van kritische bedrijfsinformatie achten ze te groot. Een doodlopende weg, tenzij je vindt dat het ook niet netjes is om winst te maken met softwareontwikkeling.

Toch kunnen juist bedrijven een bijdrage leveren die helemaal in de geest is van opensource, maar daar is wel een andere visie voor nodig. De basis hiervoor vormt het principe dat een hoger gemeenschappelijk kennisniveau zich terugbetaalt. Een succesvol voorbeeld is de Engelstalige Wikipedia, inmiddels op veel vlakken een betrouwbare informatiebron. En steeds meer wetenschappers publiceren niet langer direct in dure tijdschriften, maar eerst op vrij toegankelijke pre-printservers, waarbij vakbroeders de kwaliteit borgen. Bedrijven passen het principe ook al toe door stageplaatsen aan te bieden. Niet iedere stagiair wordt tenslotte een medewerker.

Softwarearchitectuur zou vanuit deze gedachte een perfecte drager zijn voor opensource. Laat die tak van sport nu net de grote afwezige zijn in opensourceland. Design patterns gaan in de goede richting, maar de stap naar architectuur is nooit gemaakt. De Electronic Arts-versie van de standard template library in C++ (EASTL) is ook een mooi voorbeeld. De motivatie en principes van dit werk zijn in detail gepubliceerd, maar de broncode is niet vrijgegeven.

Ook het Minix-besturingssysteem van Andy Tanenbaum is al geruime tijd een van de uitzonderingen. Daar gaat de aandacht uit naar kwaliteit en betrouwbaarheid, terwijl het aantal regels code bewust klein wordt gehouden. De hoofdrol is weggelegd voor architectuur. Dit nog steeds dwarse standpunt trekt geen groot publiek, maar wie Tanenbaum kent, weet dat hij ons vak mee vormgeeft. Heel wat anders dan de Linux-gemeenschap, die lijkt te drijven op verzet tegen Microsoft, maar tegelijkertijd de Redmondse concepten pixelprecies kopieert.

De geest van opensource is gemeenschappelijke kennis op een hoger plan krijgen, en bedrijven horen bij die gemeenschap. Commercieel succes is bovendien een goede drijfveer om bij te dragen. Aan onderwerpen geen gebrek, want software maken wordt nog steeds niet eenvoudiger. De vraag is alleen of architecten van consument ook producent kunnen worden.

Deze column is tot stand gekomen in een aantal gesprekken met Marvin Brünner, een collega die de ontwikkelingen op opensourcegebied op de voet volgt.

Wim Couwenberg

Terug naar overzicht