Lobby’s voor meer researchgeld moeten toontje lager zingen

9 september 2010

Duitsland doet het. Barack Obama doet het. Wetenschappers over de hele wereld riepen hun overheden op het te doen. De OECD prijst het aan als dé manier om uit de crisis te komen. Zelfs in de Nederlandse campagne was het af en toe te horen – al maakte niemand er een breekpunt van. Investeren in onderzoek levert immers banen en economische groei op. Toch?

Het bewijs dat extra uitgeven aan research de economie aanjaagt, is flinterdun, schreef Nature vorige week in een artikel en bijbehorend redactioneel commentaar. Er blijkt verrassend weinig onderzoek te zijn gedaan naar dit  onderwerp, en een aanzienlijk deel daarvan staat op naam van auteurs met een duidelijk belang bij de uitkomsten - om niet te spreken van ongegeneerde pr-campagnes. De weinige betrouwbare studies voorhanden bekeken uitsluitend de gezondheidszorg of landbouw in een beperkt aantal landen, waarvan de resultaten niet zonder meer extrapoleerbaar zijn.

Zo eenvoudig als het is om de geldelijke input van onderzoek te meten, zo moeilijk is dat voor de output. Wat als de betrokken onderzoekers hun lab zouden verruilen voor activiteiten die op een economisch meer directe manier productief zijn? Maakt technologie voorzieningen in menselijke basisbehoeftes per saldo goedkoper of juist duurder, omdat er alleen maar meer mogelijkheden komen (zoals bijvoorbeeld in de discussie rondom de vergrijzing). Wat te denken van kosten waar niemand van tevoren aan denkt, zoals bijvoorbeeld de uitvinding van kernsplijting verantwoordelijk gehouden zou kunnen worden voor de kosten van kernafvalopslag. Wat is de return on investment als net gepromoveerden met hun dure kennis en ervaring naar het buitenland vertrekken?

Natuurlijk is er een verband tussen onderzoek, innovatie en economische groei, maar lineair is dat niet. Een antwoord op de vraag welk onderzoek het best rendeert is niet te formuleren, hoe graag overheden dat ook zouden willen. Onderzoekers zouden er dan ook verstandig aan doen hun lobby’s voor meer financiering niet al te veel in te kleden met economische plaatjes. Voor je het weet, zitten er legertjes ambtenaren te meten wat de economische waarde van de uitvoer is. De volgende stap is dat de financiering daarop wordt gebaseerd. Zo vergezocht is dit schrikbeeld niet. De League of European Research Universities ageerde nog maar onlangs tegen Europese plannen meer uitvoergedreven te gaan financieren.

De reflex de actualiteit (de crisis) erbij te halen om de je stiel te promoten is begrijpelijk, maar onderzoekers moeten nooit stoppen uit te leggen welke waarde wetenschap nog meer heeft behalve economische. Waarheidsvinding, welzijn en misschien zelfs beschaving zijn minstens zo belangrijk.

Paul van Gerven

Terug naar overzicht