Lagotronics stuurt de show

4 mei 2010

Wat hebben de Soundmixshow, de Droomvlucht in de Efteling en een veelkleurige gevel langs de A67 gemeen? Alle drie gebruiken ze technologie van Lagotronics uit Venlo. Hoe een drive-inshow uitgroeide tot een specialist in speltechniek, interactieve attracties en ledverlichting.

‘Ik geloof niet dat de huizen in Nederland over vijf jaar nog op dezelfde manier bekabeld zullen zijn. Nu gaat de stroom vanuit de meterkast via de schakelaar naar het lichtpunt en dan terug naar de meterkast. Dat is een achterhaald systeem. Dadelijk hebben we intelligente schakelaars die niet meer direct verbonden zijn met de lamp, maar over datalijnen communiceren met een centrale computer in de meterkast. Die doet uiteindelijk het licht aan of uit door de juiste stroomkring te sluiten of te openen.’

Directeur Carlo Görtjes van Lagotronics wijst op de schakelaars in zijn kantoor, dat uitkijkt op de A67 van Venlo naar Duisburg. ‘De lampen in onze toiletten worden lokaal aangestuurd door sensoren, maar alle andere verlichting wordt centraal geregeld. We hebben hier vier hoofdbesturingskasten, die via Can-bus in verbinding staan met elkaar en met de knoppen. Maakt er eentje contact, dan krijgt de computer een seintje, waarna die de bijbehorende lamp in- of uitschakelt of dimt. Als ’s avonds de laatste de deur achter zich dichttrekt, doet het gebouw overal het licht uit. En in onze kantine gaan de lampen standaard om kwart over een ’s middags uit. Zo besparen we veel energie.’

Dit concept is niet nieuw. Görtjes zelf bijvoorbeeld legde ruim twintig jaar geleden al centraal geregelde audio- en lichtinstallaties aan in dansscholen. ‘Vroeger ontwikkelde ik mijn eigen dimmers, met triacsturingen en mooie nuldoorgangen. Ook heb ik zelf het eerste besturingssysteem gemaakt voor in die scholen, waarmee je onder meer effecten over het licht kon laten lopen. Die computer en alle dimmers stopten we in een centrale kast. Met één druk op de knop zette je alles aan en uit. We hadden zelfs een aparte schakelaar waarmee de poetsvrouw ’s avonds een selectie van de lampen kon aandoen.’

Eén Tegen 100

De opmerkelijke geschiedenis van Lagotronics begint in 1969, toen de Venlose middelbare school van Görtjes zijn vijftigjarige bestaan vierde. ‘Voor het feest hadden ze enkele lokalen omgebouwd tot bar. Met een vriend heb ik me toen opgegeven om te dj’en, gewoon omdat dat ons wel leuk leek. Daarna zijn we steeds meer klassenfuiven gaan doen, twee of drie keer per week voor vijf gulden per avond. Van dat geld kochten we dan betere audioapparatuur, en zo is het gegroeid. Op een van de feesten ben ik rond 1974 Frans Lamberts tegengekomen. Die deed van alles op het gebied van licht, terwijl ik veel afwist van geluid. Met zijn tweeën zijn we toen als drive-inshow gaan optreden, van Eindhoven tot Nijmegen. In 1979 – ik was bijna klaar met mijn hts-studie elektrotechniek - hebben we onze activiteiten om belastingtechnische redenen ondergebracht in een bedrijf: Uncle John Disco Productions.’

De wortels voor de productontwikkeling liggen in de cafés en discotheken waar Lamberts en Görtjes optraden. ‘Steeds meer zaaleigenaren wilden hun eigen systeem en vroegen ons om het licht en geluid te installeren. We hadden ook een fabrikant in Duitsland gevonden die wat exclusievere producten maakte, zoals de eerste mengpanelen die toentertijd verkrijgbaar waren. Zo hebben we onze business langzaam uitgebouwd. Later zijn we ons gaan specialiseren in dansscholen, omdat onze Duitse leverancier daar een goede naam had. In de loop der jaren hebben we zo’n zestig procent van de grote scholen in Nederland ingericht. Een aantal hebben we nog steeds als klant en bij een gedeelte daarvan  draait nog altijd de apparatuur die we toen hebben gebouwd.’

Halverwege de jaren tachtig maakte Uncle John Disco Productions de stap naar de showbizz. ‘In 1985 stonden we op een beurs voor discotheken in Hilversum. We hadden net de Tubelight ontdekt, die we importeerden uit Duitsland. Deze plastic buis van een bij een centimeter met om de zes centimeter een klein lampje trok de aandacht van een ontwerper die bezig was met de allereerste Soundmixshow. Niet veel later mochten we het product leveren aan NOB Decor, dat destijds de lichtdecoratie deed voor Joop van den Ende. En toen Van den Ende opschaalde naar Las Vegas-achtige decors, konden wij meeliften. In drie jaar groeiden we naar een man of twaalf, groter dan die NOB-afdeling. Op een gegeven moment gebruikten we zo veel van hun voorzieningen dat we eigen apparatuur hebben aangeschaft. Voor een ton in guldens kochten we bijvoorbeeld een lichtcomputer die voldeed aan de eisen van het NOB. Wij waren het eerste ‘buitenbedrijf’ dat zijn spullen in hun tv-studio’s mocht neerzetten.’

Toen John de Mol in 1989 begon met zijn spelletjesshows, kon hij voor het decor niet om Görtjes en de zijnen heen. ‘En zo zijn we in de speltechniek gerold. Aanvankelijk bleef onze inbreng beperkt tot het produceren van een geluidje als mensen op een drukknop sloegen. Later hebben we zeer complexe systemen ontwikkeld, die automatisch de juiste lampen laten branden, het juiste geluid openschuiven en de juiste camera’s voor schakelen. Met De Mol en vervolgens Endemol hebben we heel veel spelprogramma’s gedaan in Nederland en Duitsland.’ De Venlonaren behoren bijvoorbeeld tot de drijvende krachten achter Eén Tegen 100, waarbij ze verantwoordelijk zijn voor het afspelen van de geluidsfragmenten en de graphics, de decorverlichting, het stemsysteem en de voortgang van het spel. Verder maken shows als Miljoenenjacht en Weekend Miljonairs gebruik van hun technologieën.

Toverstaven

Sinds 1994 opereert de specialist in licht en geluid onder de professionelere naam Lagotronics. De eerste vier letters zijn ontleend aan de achternamen van oprichters Lamberts en Görtjes – in die volgorde, want ‘Lago klonk beter dan Gola’, lacht de laatste. ‘Overigens heeft Frans het bedrijf inmiddels verlaten.’ In het Venlose kantoor werken nu zo’n veertig mensen, van wie drie aan de ontwikkeling van hardware en software. ‘R&D zijn we pas in eigen huis gaan doen nadat we in 2004 hiernaartoe zijn verhuisd. Eerder besteedden we dat werk altijd uit aan drie externe partijen. Een daarvan hadden we zelf opgericht om ook aan concullega’s in televisieland te kunnen leveren. Dit bedrijfje hebben we bij de verhuizing opgedoekt omdat we de kennis in eigen huis wilden hebben en snel wilden kunnen reageren bij problemen. Met een van de andere twee externe partijen hebben we de samenwerking aangehouden.’

Televisieshows doet Lagotronics nog steeds, alleen niet meer zo veel als vroeger. Hetzelfde geldt voor musicals (via Joop van den Ende hebben de Venlonaren hun kunsten mogen vertonen bij producties als Beauty and the Beast, Jesus Christ Superstar, Tarzan en The Wiz) en popconcerten (van bijvoorbeeld Bon Jovi, DJ Tiësto en Shakira). ‘De decors van die shows zijn vandaag de dag allemaal hetzelfde: er hangen steeds dezelfde spullen in, hooguit in een iets andere configuratie. Bij popconcerten gebruiken ze tegenwoordig eigenlijk alleen nog maar ledmuren, en daar heb je inmiddels zo veel leveranciers van. De innovaties ontbreken. Vroeger ging het er echt om iets aparts te maken, maar daar is nu gewoon geen geld meer voor.’

Het zwaartepunt van de Venlose business is onder meer verschoven naar interactieve attracties. ‘In 1998 ging het NOB ook decors bouwen voor pretparken, en zo zijn wij in aanraking gekomen met dark rides. Hierbij rijd je in een bootje, treintje of ander voertuig door een decor. Denk aan de Droomvlucht in de Efteling. In opdracht van het NOB, dat weer werkte voor een attractiebouwer als Vekoma, hebben wij een showcontrolesysteem ontwikkeld dat onder meer het geluid, het licht en de poppen in het decor aanstuurt. In 2001 raakte Vekoma echter in financiële problemen, niet veel later gevolgd door het NOB. Omdat wij een hoop hadden geïnvesteerd in die showcontrole, hebben we in 2005 besloten deze activiteit weer op te pakken en direct zaken te gaan doen met de parken. Om iets te kunnen laten zien, hebben we een systeem gebouwd waarbij je met een nepwapen op een doel schiet en er iets gebeurt als het raak is. In 2007 hebben we de eerste exemplaren verkocht.’

Wie in het donker over de A67 van Venlo naar Duisburg rijdt, kan de veelkleurige voorgevel van Lagotronics niet missen.

Inmiddels draait het systeem bij parken als Toverland in Sevenum, het Europapark nabij Freiburg, Gardaland in de regio Verona en Isla Mágica bij Sevilla. Met ETF Ride Systems uit Nederweert heeft Lagotronics een attractie gebouwd voor de Nürburgring waarbij mensen hun eigen virtuele auto kunnen samenstellen door punten bij elkaar te schieten die ze kunnen inruilen voor onderdelen. ‘Het bijzondere is dat je links- of rechtsaf gaat afhankelijk van je score. Dat kan hier heel makkelijk omdat je niet over rails rijdt. Bij wagentjes op een vast spoor moet je wissels gaan inbouwen.’ Steeds vaker levert het bedrijf van Görtjes ook aan musea. ‘Het Limburgs Museum heeft ons systeem met toverstaf bijvoorbeeld gebruikt bij een tentoonstelling over heksen en momenteel werken we met het nieuw te realiseren Science Center in Venlo aan een aantal exhibits.’

De pistolen, toverstaven, zappers en andere nepwapens van Lagotronics bevatten een ledje waarmee ze de doelen kunnen beschijnen. Daarnaast verzenden ze via infrarood een unieke identificatiecode. Her en der in het decor zitten sensoren die bij belichting hun coördinaten en de code van het wapen over een Can-bus naar een centrale computer sturen. Die gebruikt de ontvangen data om de score van de betreffende speler te updaten en passende terugkoppeling te geven door een filmpje af te draaien, geluid af te spelen, een pop te laten bewegen, of een combinatie hiervan. Door camera’s slim op te stellen, kan Lagotronics zelfs schoten op videoschermen registreren.

Sterrendoeken

De programmatuur schrijven de Venlonaren vrijwel helemaal zelf. ‘Daarvoor hebben we kennis op verschillende niveaus in huis. De embedded software op de besturingskaarten, de operationele software en de onderhoudsfunctionaliteit op de centrale computer, de grafische software die bijvoorbeeld op het eind de scores laat zien, al die lagen ontwikkelt onze R&D-afdeling zelf. We programmeren veel in C en assembly, met name op de lagere niveaus. Vanzelfsprekend maken we daarbij veel gebruik van standaard protocollen: Can en Ethernet voor de datacommunicatie, Dali voor de lichtaansturing, DMX voor de aansturing van de entertainmentsystemen.’

De stuurelektronica komt eveneens grotendeels uit eigen keuken. ‘De poppen laten we over aan de specialisten, maar de prints voor bijvoorbeeld de toverstaven en de sensoren in het decor ontwerpen we zelf. Betrouwbaarheid en onderhoudsgemak hebben we daarbij hoog in het vaandel staan. Veel van de parken waar wij aan leveren, zijn 365 dagen per jaar geopend. Dat betekent dat onze systemen vrijwel continu moeten draaien. Zodra er een storing is, sturen ze automatisch een e-mail naar de servicetechnicus. Die moet het probleem dan snel kunnen verhelpen, want als het park open is, moet de attractie werken. Daarom bouwen we een heleboel controleledjes in, die bijvoorbeeld aangeven of we spanning hebben en of er een dataverbinding is. Testfuncties zijn heel belangrijk. Bij het ontwerp nemen we die al mee. Dat is een les die we hebben geleerd bij de televisie. Als er iets misgaat tijdens een show, moet je snel kunnen zien wat er aan de hand is en snel kunnen ingrijpen.’

Lagotronics maakt ook al jaren eigen verlichting. Na de Tubelight volgden de meters hoge en tientallen meters lange sterrendoeken. In deze producten gebruikten de Venlonaren nog witte gloeilampjes, om eind jaren negentig over te stappen op ledtechnologie. ‘John de Mol vroeg of we niet eens iets in kleur konden doen. Met rode en groene leds hebben we toen een heel plafond gemaakt. In 1998 werd ook blauw betaalbaar en zijn we begonnen met de ontwikkeling van een RGB-lampje. Twee jaar later hebben wij het eerste echte ledproduct in MR16-formaat op de markt gebracht. Daar zaten 45 chip-on-board-ledjes in die alles bij elkaar slechts tweeënhalve watt verstookten. In 2002 hebben we een strip met lampjes geïntroduceerd en op basis daarvan hebben we de panelen ontwikkeld zoals die ook tegen ons gebouw zitten: platen van glas of plexiglas met een lichtgeleidende coating.’ Wie in het donker over de A67 van Venlo naar Duisburg rijdt, kan de veelkleurige gevel niet missen.

De prints voor de verlichtingsproducten ontwerpen de Venlonaren weer zelf. ‘Wij gebruiken eigen, gepatenteerde technieken om de leds efficiënt aan te sturen, zodat er weinig warmteontwikkeling is. We plakken onze lampen ook aan gebouwen in Dubai, waar de temperatuur overdag makkelijk boven de veertig graden uitkomt. Als je dan bedenkt dat leds maximaal tachtig graden kunnen hebben en ze ook nog in een huisje zitten, dan voel je dat er weinig speelruimte is. Een mechanische ventilator is geen optie, want die gaat korter mee dan de led.’ De productie van de lampen gebeurt in China. ‘Daar stoppen ze alles in een waterdichte behuizing van aluminium of rvs. Zij doen ook de o zo belangrijke kleurkalibratie, met een systeem dat wij hier in Venlo hebben ontwikkeld.’

De eigen producten past Lagotronics onder meer toe in audiovisuele projecten, een andere belangrijke poot van het bedrijf. ‘We doen van alles: conferentiesystemen of ledmuren voor bedrijven, professionele geluidsinstallaties voor theaters, zelfs hele stadions. Als officieel dealer van een aantal toonaangevende AV-merken (zie kader, NR) gebruiken we daarbij ook vaak producten van andere partijen. Wij verzorgen de volledige installatie, inclusief de precieze inregeling van de lampen – want naast de embedded, operationele en grafische software kun je ook het licht programmeren.’

Nieke Roos

Terug naar overzicht