Geachte meneer Barroso, beste José Manuel,

3 april 2008

Via dit schrijven wil ik je van harte feliciteren met het European Institute of Innovation and Technology. Zoals sommige media het omschreven, de kroon op je werk. En inderdaad, het is niet niks om even een fonkelnieuw topinstituut uit de grond te stampen. Zeker in de halsstarrige brij van de Europese regelgeving en besluitvorming. Het feit dat het instituut deze zomer al van start kan, koud 2,5 jaar na het eerste voorstel, is een prestatie van formaat.

Het gaat natuurlijk lekker vlot omdat er geen schop de grond in gaat en geen salarisonderhandelingen worden gevoerd met topwetenschappers. Het EIT wordt immers een virtueel netwerkinstituut van bestaande instellingen. Toegegeven, beste José Manuel, dat is niet helemaal jouw idee. Jij dacht oorspronkelijk meer aan een instituut van steen en cement met een dikke portemonnee. De beste onderzoekers en studenten zouden daar ongedwongen hun ding kunnen doen. Een soort van MIT. Dat is wel een beetje de droom van veel Europese wetenschappers, om de over de middenmoot versnipperde financiering om te leiden naar een enkele topper. In Europa zijn rond de twee duizend instituten die zich met onderzoek willen bezighouden.

Maar de bezwaren daartegen waren te groot. Waar zou het ding bijvoorbeeld moeten komen? Dat is een heet hangijzer in ons gefragmenteerde Europa, waar het ik-gevoel nog altijd over het wij-gevoel regeert, zeker met zo’n duur prestigeproject. Neem nu de locatie voor de experimentele fusiereactor Iter, daar is wel een paar jaar steggelen en koehandel overheen gegaan voordat Frankrijk aan het langste eind trok. Zelfs het Europese Parlement kan maar niet kiezen tussen Brussel en Straatsburg. Zie, al voordat je je EIT-plannetjes had ingediend, stonden er politici als aasgieren klaar om het naar hun land te halen. En dan de financiering. Want zo’n instituut kost natuurlijk goudgeld. En dat zou weggehaald moeten worden bij de bestaande onderzoeksfinanciering, zoals de succesvolle kaderprogramma’s.

Nee, beste José Manuel, jij koos heel slim voor een netwerkinstituut als alternatief. Dat brengt nog steeds de knapste koppen samen op hun vakgebieden. Die zitten dan wel bij een bedrijf of instelling, maar vallen toch onder het bestuur van het EIT. Zet een tot twee dozijn mensen met verstand van zaken in dat bestuur en je bent klaar.

Ik vind het dan ook rot voor je dat je plannen door alle criticasters zo zijn afgezwakt. Bijvoorbeeld met de samenstelling van de onderzoeksgemeenschappen. Minstens een bedrijf, minstens een lesinstelling, minstens twee landen. Daarmee lijkt het EIT wel erg veel op andere Europese subsidiepotjes zoals Artemis en Catrene. Of dat de Europese Unie niet zelfstandig diploma’s mag uitdelen. Maar dat heb je toch maar mooi opgelost door deelnemende onderwijsinstellingen het recht te geven om het labeltje ‘EIT’ op hun diploma te zetten.

Ook flauw is de voortdurende kritiek dat het EIT zou gaan concurreren met andere R&D-subsidies zoals de kaderprogramma’s. Dat is nu toch gedeeltelijk opgelost via een herfinanciering van het Europese onderzoeksbudget, die alvast 307 miljoen euro reserveert? Die herfinanciering was sowieso al nodig, want het Galileo-programma dreigde in geldnood te komen. En ja, voor de rest dingen EIT-projecten wel met 1,5 miljard euro mee om de subsidiepotjes, maar dat is gewoon eerlijke concurrentie. Bovendien legt het bedrijfsleven nog een half miljard bij. Als het goed is.

Eigenlijk, José Manuel, is er maar één ding echt goed gegaan. Niks dan hulde voor het belangrijkste punt van het parlement, waar ze absoluut op stonden; de naam is nu het European Institute of Innovation and Technology.

Pieter Edelman

Terug naar overzicht