De wake-up call van ‘Innovatiegate

28 oktober 2011

Een Rekenkamer-rapport liet maar weer eens zien hoe weinig respect onderzoek en innovatie in Nederland afdwingen. Tijd voor actie.

Doorgaans moet je in de reguliere media goed zoeken naar artikelen over techniek en innovatie, maar nadat de Rekenkamer er een persbericht over had uitgestuurd begin oktober, was er opeens geen houden meer aan. Een respectabele bron, de suggestie van verspilling (‘Effect van innovatiemiljarden niet duidelijk’) en smullen maar! De burger ziet zich tegenwoordig maar al te graag in zijn gelijk bevestigd dat hij van alle kanten wordt gepakt, terwijl bedrijven en politici uit de kas graaien. Veel reacties op internet en Twitter verraadden in ieder geval dergelijk sentiment. Zelfs op websites als Trouw.nl – toch niet het meest populistische medium – was het chagrijn niet van de lucht.

Zoals gebruikelijk kwam er geen tegengas; zelden springt er iemand publiekelijk op de bres voor kennis en onderzoek. Misschien geven de reguliere media daar niet eens de ruimte voor. De pogingen die er worden gedaan, worden vaak weggezet als een wc-eendje: ‘wij van WC Eend adviseren WC Eend’, u weet wel. Nogal wiedes dat partijen die ervan profiteren met een mooi verhaal op de proppen komen, toch? Hoe dan ook had geen enkel groot dag- of weekblad twee weken na de Rekenkamer-berichtgeving een reactie geplaatst, uit onverdachte hoek of niet. Het persbericht van TNO getiteld ‘Effect innovatie wel degelijk te meten’ haalde de krantenkolommen niet, maar dat was ook wel erg summier in zijn bewijsvoering.

De industrie en de hightech vertegenwoordigen een belangrijk aandeel in de Nederlandse economie. Bron: ‘Versterk het industriële hart’, van HCSS en TNO.

De Rekenkamer heeft een eigen verantwoordelijkheid, maar hopelijk blijven de gevolgen van het schadelijke beeld dat het controleorgaan heeft helpen neerzetten beperkt. In een decennium dat zal lijden onder de naweeën van een kredietcrisis ligt het geld niet voor het oprapen, terwijl door de belastingbetaler gesponsorde innovatie al zo lastig is uit te leggen aan Henk en Ingrid. Er gaan miljarden per jaar in, maar het is een proces van de lange adem, waarvan de uitkomst onzeker en het rendement moeilijk meetbaar is. Innovatie is zeker niet het enige onderwerp dat het slachtoffer is van berichtgeving die het negatieve gretig uitmeet en succes onderbelicht, maar deze kwetsbaarheid moet een wake-up call zijn voor de kennisintensieve industrie. ‘Innovatiegate’ toont eens te meer aan welke karige positie deze sector inneemt in de Nederlandse beeldvorming.

Dat vraagt om actie. Willen de topsectoren hun ambities waarmaken, dan zijn zachte initiatiefjes als het Platform Bètatechniek niet meer genoeg. Er moet meer aandacht en waardering komen voor onderzoeken en maken, en de topteams zijn de aangewezen instanties om daar werk van te maken. Ze zouden zich kunnen inzetten om de voorwaarden aantrekkelijker te maken voor onderwijs dat sectoren met aantoonbare (dreigende) tekorten op de arbeidsmarkt bedient. Dat pakt niet alleen een probleem aan, het is ook een goed signaal. Ook mogen de media wel wat vaker worden doordrongen van het belang van de industrie. Dat vraagt om een langlopende pr-strategie. En ten slotte moeten er meer bèta’s en technisch ondernemers in Den Haag rondlopen. Zijn er wellicht een paar topteamleden met politieke aspiraties?

‘De groei van de overheidsuitgaven aan innovatiebeleid resulteert nauwelijks in extra private uitgaven aan R&D door bedrijven’, aldus de Rekenkamer in zijn rapport ‘Innovatiebeleid’.

Paul van Gerven

Terug naar overzicht