Het uur van de waarheid voor het Innovatieplatform

20 maart 2009

‘Nederland scoort goed in Lissabon-ranglijsten’, kopt het persbericht van Economische Zaken. Dat is even een heel ander geluid. Een week of drie geleden hoorden we vertegenwoordigers van het Innovatieplatform nog zeggen dat Nederland ‘achterop is gekomen’ (Gerard Kleisterlee) en ‘volger in innovatie’ is geworden (Robbert Dijkgraaf). De R&D-investeringen zijn namelijk de afgelopen jaren achtergebleven bij de economische groei. Nederland brengt te weinig innovatieve starters voort, kampt met een bedrijfsleven dat te weinig omzet haalt uit goede ideeën en heeft te weinig onderzoekers binnen zijn grenzen. Over dat laatste is trouwens ook iets positiefs te melden: de bèta-instroom is verdienstelijk gestegen.

Nu stond het Innovatieplatform ten tijde van bovenstaande uitspraken op het punt een zak geld te vragen. In zo’n geval is het niet gebruikelijk om de situatie die je wilt aanpakken rooskleuriger voor te stellen dan zij is. Het is ook niet niks, die twee miljard waar het Innovatieplatform uiteindelijk om bleek te vragen, zeker nu de overheidsfinanciën gruwelijk uit de hand dreigen te lopen.

Dus wat is het? Gaat het nu goed met de Nederlandse R&D of niet? Laten we de rapporten waar EZ op doelt er maar eens bijpakken. The Lisbon Scorecard van de onafhankelijke denktank Centre for European Reform heeft inderdaad lovende woorden over voor ons land. ‘Nederland is op veel manieren de meest succesvolle economie van de Europese Unie. Het land combineert een hoog productiviteitsniveau met een lage werkloosheid. EU-landen hebben meestal juist een hoge productiviteit en een hoge werkloosheid of een lage productiviteit met hoge werkloosheid. Nederland is bovendien na Luxemburg en Ierland het rijkste land van de Unie.’

Maar dan komt het. ‘De voornaamste zwakte van Nederland is het R&D-investeringsniveau, dat in 2007 bleef steken op 1,7 procent van het BNP.’ Kijk, dat is andere koek. Wel even oppassen: de Lissabon-doelstellingen gaan niet alleen over de ambitie 3 procent van het BNP in research te steken. Ook maatschappelijke veranderingen die noodzakelijk zijn om een gezonde kenniseconomie mogelijk te maken, staan geformuleerd in de Lissabon-strategie.

De European Growth and Jobs Monitor, opgesteld door de Lisbon Council in samenwerking met onderzoeksbureau Allianz, richt zich met name op dergelijke sociaaleconomische factoren. Nederland is gedeeld snelste stijger en knalt van de negende naar de derde plaats. Prestaties op R&D-gebied zijn daarin echter niet meegeteld.

En dan is er nog de European Reform Barometer, op basis van enquêtes die de transnationale werkgeversorganisatie Businesseurope uitstuurt naar zijn nationale equivalenten. Nederland doet het in deze studie op alle fronten goed, ook op researchgebied. Nederland zit in de middenmoot wat betreft R&D-uitgaven en voert de lijst met landen aan die structurele veranderingen doorvoeren om nog beter uit te komen.

Dat staat in schril contrast met het rapport van de Europese Commissie, dat constateert dat Nederland in uitgaven achterblijft omdat het bedrijfsleven te weinig investeert. Dat Nederlandse werkgevers een andere indruk hebben, zal te maken hebben met wat in politiek correcte termen onze ‘servicegeoriënteerde economische structuur’ heet. U weet wel, dozenschuivers.

Het persbericht van EZ ten spijt, er is geen reden tot optimisme wat betreft de Nederlandse R&D. We doen nog altijd wonderlijk veel met relatief weinig middelen – ook een indicator van kwaliteit, maar dat kan niet blijven voortduren als andere EU-landen wél extra geld blijven pompen in hun kennisapparaat. De twee miljard waar het Innovatieplatform om vraagt, is dan ook broodnodig. We zullen nu heel snel merken of het Balkenende menens was met de ambitieuze doelstellingen die zijn Innovatieplatform te pas en te onpas uitstrooide over het publiek. Nu geen geld, dan mag de lippendienst aan de kenniseconomie voortaan ook achterwege blijven.

Paul van Gerven

Terug naar overzicht